2872 sayılı Çevre Kanunu

Madde 9Çevrenin korunması

Yürürlükte · Son değişiklik: 11.03.2026

(Değişik: 26/4/2006-5491/6 md.)

Çevrenin korunması amacıyla;

a) Doğal çevreyi oluşturan biyolojik çeşitlilik ile bu çeşitliliği barındıran ekosistemin korunması esastır. Biyolojik çeşitliliği koruma ve kullanım esasları, yerel yönetimlerin, üniversitelerin, sivil toplum kuruluşlarının ve ilgili diğer kuruluşların görüşleri alınarak belirlenir.

b) Ülke fizikî mekânında, sürdürülebilir kalkınma ilkesi doğrultusunda, koruma-kullanma dengesi gözetilerek kentsel ve kırsal nüfusun barınma, çalışma, dinlenme, ulaşım gibi ihtiyaçların karşılanması sonucu oluşabilecek çevre kirliliğini önlemek amacıyla nazım ve uygulama imar plânlarına esas teşkil etmek üzere bölge ve havza bazında 1/50.000-1/100.000 ölçekli çevre düzeni plânları Bakanlıkça yapılır, yaptırılır ve onaylanır. Bölge ve havza bazında çevre düzeni plânlarının yapılmasına ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.

c) Ulusal mevzuat ve taraf olduğumuz uluslararası sözleşmeler ile koruma altına alınarak koruma statüsü kazandırılmış alanlar ve ekolojik değeri olan hassas alanların her tür ölçekteki plânlarda gösterilmesi zorunludur. Koruma statüsü kazandırılmış alanlar ve ekolojik değeri olan alanlar, plân kararı dışında kullanılamaz.

d) Ülke ve dünya ölçeğinde ekolojik önemi olan, çevre kirlenmeleri ve bozulmalarına duyarlı toprak ve su alanlarını, biyolojik çeşitliliğin, doğal kaynakların ve bunlarla ilgili kültürel kaynakların gelecek kuşaklara ulaşmasını emniyet altına almak üzere gerekli düzenlemelerin yapılabilmesi amacıyla, Özel Çevre Koruma Bölgesi olarak tespit ve ilan etmeye, bu alanlarda uygulanacak koruma ve kullanma esasları ile plân ve projelerin hangi bakanlıkça hazırlanıp yürütüleceğini belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir.

Bu bölgelere ilişkin plân ve projelerde; 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununun 9 uncu maddesi, 4/4/1990 tarihli ve 3621 sayılı Kıyı Kanununun plân onama yetkisini düzenleyen hükümleri, 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 8 inci maddesinin tabiat varlıkları, doğal sit alanları ve bunların korunma alanlarının tespit ve tescili dışında kalan yetkileri düzenleyen hükümleri ile aynı Kanunun 17 nci maddesinin (a) bendi hükümleri uygulanmaz.

e) Sulak alanların doğal yapılarının ve ekolojik dengelerinin korunması esastır. Sulak alanların doldurulması ve kurutulması yolu ile arazi kazanılamaz. Bu hükme aykırı olarak arazi kazanılması halinde söz konusu alan faaliyet sahibince eski haline getirilir.

Sulak alanların korunması ve yönetimine ilişkin usûl ve esaslar ilgili kurum ve kuruluşların görüşü alınarak Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünce çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.

f) Biyolojik çeşitliliğin sürdürülebilirliğinin sağlanması bakımından nesli tehdit veya tehlike altında olanlar ile nadir bitki ve hayvan türlerinin korunması esas olup, mevzuata aykırı biçimde ticarete konu edilmeleri yasaktır.

g) Doğal kaynakların ve varlıkların korunması, kirliliğinin ve tahribatının önlenmesi ve kalitesinin iyileştirilmesi için gerekli idarî, hukukî ve teknik esaslar Bakanlık tarafından belirlenir.

h) Ülkenin deniz, yeraltı ve yerüstü su kaynaklarının ve su ürünleri istihsal alanlarının korunarak kullanılmasının sağlanması ve kirlenmeye karşı korunması esastır. Atıksu yönetimi ile ilgili politikaların oluşturulması ve koordinasyonunun sağlanması Bakanlığın sorumluluğundadır. Su ürünleri istihsal alanları ile ilgili alıcı ortam standartları Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca belirlenir.

Denizlerde yapılacak balık çiftlikleri, hassas alan niteliğindeki kapalı koy ve körfezler ile doğal ve arkeolojik sit alanlarında kurulamaz.

Alıcı su ortamlarına atıksu deşarjlarına ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.

ı) Çevrenin korunması ve kamuoyunda çevre bilincinin geliştirilmesi amacıyla, okul öncesi eğitimden başlanarak Millî Eğitim Bakanlığına bağlı örgün eğitim kurumlarının öğretim programlarında çevre ile ilgili konulara yer verilmesi esastır.

Yaygın eğitime yönelik olarak, radyo ve televizyon programlarında da çevrenin önemine ve çevre bilincinin geliştirilmesine yönelik programlara yer verilmesi esastır. Türkiye Radyo - Televizyon Kurumu ile özel televizyon kanallarına ait televizyon programlarında ayda en az iki saat, özel radyo kanallarının programlarında ise ayda en az yarım saat eğitici yayınların yapılması zorunludur. Bu yayınların % 20’sinin izlenme ve dinlenme oranı en yüksek saatlerde yapılması esastır. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu, görev alanına giren hususlarda bu maddenin takibi ile yükümlüdür.

j) Çevre ile ilgili olarak toplanan her türlü kaynak ve gelir, tahsisi mahiyette olup, öncelikle çevrenin korunması, geliştirilmesi, ıslahı ve kirliliğin önlenmesi için kullanılır.

Bu maddeye atıf yapan kararlar

670.000'i aşkın Yargıtay ve Danıştay kararı arasından 2872 sayılı Kanun Madde 9 hükmüne atıf yapan örnekler.

  • Danıştay · Danıştay 4. Daire BaşkanlığıE. 2023/11514K. 2024/286609.05.2024

    Danıştay 4. Daire Başkanlığı - E. 2023/11514, K. 2024/2866 (09.05.2024)

    …9- … 10- … 11- … 12- … VEKİLLERİ : Av. … DAVALILAR : 1- … 2- … Bakanlığı - ANKARA VEKİLLERİ : …, Hukuk Müşaviri DAVANIN KONUSU :05/11/2021 tarih ve 31650 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 9. maddesi uyarınca bazı alanların Marmara Denizi ve Adalar Özel Çevre Koruma Bölgesi olarak tespit ve ilan edilmesine ilişkin ekli kararın yürürlüğe konulması yolundaki 04/11/2021 tarih ve 4758 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının iptali istenilmektedir.…

  • Danıştay · Danıştay 4. Daire BaşkanlığıE. 2023/11511K. 2024/286709.05.2024

    Danıştay 4. Daire Başkanlığı - E. 2023/11511, K. 2024/2867 (09.05.2024)

    …Başkanlığı (E-Tebligat) VEKİLİ : Av. ... DAVALILAR : 1-... (E-Tebligat) 2-... Bakanlığı VEKİLLERİ : Hukuk Müşaviri ... DAVANIN KONUSU : 05/11/2021 tarih ve 31650 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 9. maddesi uyarınca bazı alanların Marmara Denizi ve Adalar Özel Çevre Koruma Bölgesi olarak tespit ve ilan edilmesine ilişkin ekli kararın yürürlüğe konulması yolundaki 04/11/2021 tarih ve 4758 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının eki kararın ilk dört maddesinin…

  • Danıştay · Danıştay 4. Daire BaşkanlığıE. 2023/11512K. 2024/286809.05.2024

    Danıştay 4. Daire Başkanlığı - E. 2023/11512, K. 2024/2868 (09.05.2024)

    …Belediye Başkanlığı VEKİLİ : Av. ... DAVALI : 1- ... 2- ... Bakanlığı VEKİLLERİ : ..., Hukuk Müşaviri DAVANIN KONUSU : 05/11/2021 tarih ve 31650 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 9. maddesi uyarınca bazı alanların Marmara Denizi ve Adalar Özel Çevre Koruma Bölgesi olarak tespit ve ilan edilmesine ilişkin ekli kararın yürürlüğe konulması yolundaki 04/11/2021 tarih ve 4758 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının iptali istenilmektedir.…

  • Danıştay · Danıştay 4. Daire BaşkanlığıE. 2023/11513K. 2024/286909.05.2024

    Danıştay 4. Daire Başkanlığı - E. 2023/11513, K. 2024/2869 (09.05.2024)

    …DAVACI : … Odası Başkanlığı VEKİLİ : Av. … DAVALILAR : 1- … (E-Tebligat) 2- … Bakanlığı (E-Tebligat) VEKİLLERİ : Hukuk Müşaviri … DAVANIN KONUSU :05/11/2021 tarih ve 31650 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 9. maddesi uyarınca bazı alanların Marmara Denizi ve Adalar Özel Çevre Koruma Bölgesi olarak tespit ve ilan edilmesine ilişkin ekli kararın yürürlüğe konulması yolundaki 04/11/2021 tarih ve 4758 sayılı Cumhurbaşkanı Kararının iptali istenilmektedir.…

  • Danıştay · Danıştay 4. Daire BaşkanlığıE. 2023/11515K. 2024/287009.05.2024

    Danıştay 4. Daire Başkanlığı - E. 2023/11515, K. 2024/2870 (09.05.2024)

    …doğal kaynak sularının bulunmadığı, dolayısıyla Organize Sanayi Bölgesinin Marmara Denizinde kirliliğe neden olamayacağı, anılan Genelgenin Bursa İlinin tamamını kapsayan lafzı nedeniyle belirsizliğe neden olduğu, 2872 sayılı Çevre Kanununun 9. maddesinin (h) bendinde alıcı su ortamlarına atık su deşarjlarına ilişkin usul ve esasların Bakanlıkça çıkarılacak Yöentmelik ile belirleneceğinin düzenlenmiş olduğu, kanunun açıkça yönetmelikle düzenlenmesini öngördüğü bir hususun genelge ile…

Kararların tam metni ve benzer kararlar için ücretsiz arayın

Değişiklik Geçmişi

  1. 26.04.2006değişik5491 sayılı Kanun

    Bu madde başlığı “Çevre Korunması” iken, 26/4/2006 tarihli ve 5491 sayılı Kanunun 6 ncı maddesiyle metne işlendiği şekilde değiştirilmiştir.

  2. 02.07.2018değişik703 sayılı Kanun

    2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 187 nci maddesiyle bu bentte yer alan “Bakanlar Kurulu” ibaresi “Cumhurbaşkanı” şeklinde değiştirilmiştir.

  3. 29.11.2018değişik7153 sayılı Kanun

    29/11/2018 tarihli ve 7153 sayılı Kanunun 28 nci maddesiyle bu paragrafta yer alan “Bakanlıkça” ibaresi “Tarım ve Orman Bakanlığınca” şeklinde değiştirilmiştir.

  4. 11.03.2026değişik7576 sayılı Kanun

    11/3/2026 tarihli ve 7576 sayılı Kanunun 28 inci maddesiyle bu bentte yer alan Tarım ve Orman Bakanlığınca” ibaresi “Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünce” şeklinde değiştirilmiştir.

    Resmî Gazete 19.03.2026

Kanun: 2872 sayılı Çevre Kanunu

Kabul tarihi: 09.08.1983

Resmî Gazete: 11.08.1983 / Sayı 18132

Kaynak: mevzuat.gov.tr

Metin mevzuat.gov.tr'deki güncel (işlenmiş) metinden alınır ve düzenli olarak güncellenir. Resmî metin için Resmî Gazete esas alınır.

Çevre Kanunu tüm maddeleri